DE 'OSLO PRINCIPLES'

De ‘Oslo Principles’ (hier voor de Principles en hier voor het commentaar) zijn begin 2015 opgesteld door een groep juridische experts, met de bedoeling de juridische verplichtingen van staten en bedrijven met betrekking tot klimaatverandering vast te stellen. De Nederlandse advocaat-generaal en hoogleraar aansprakelijkheidsrecht Jaap Spier nam samen met de Duitse filosoof Thomas Pogge van de Amerikaanse Yale University het initiatief voor dit document dat voluit, de ‘Oslo Principles on Global Climate Obligations’ wordt genoemd. Het stuk is vernoemd naar de Noorse hoofdstad waar de groep het raamwerk formuleerde. Dertien juristen en wetenschappers uit negen landen mengen zich zo in het internationale klimaatdebat. Onder hen rechters van het hooggerechtshof van Brazilië en van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. De groep heeft op deze manier een handleiding opgesteld voor juristen die overheden via de rechter tot een meer effectieve klimaatpolitiek willen verplichten.

Het stuk begint met een formulering van het voorzorgbeginsel binnen het kader van de klimaatverandering en eist dat:
‘1. GHG (greenhouse gas, AGC) emissions be reduced to the extent and at a pace necessary to protect against the threats of climate change that can still be avoided; and
2. The level of reductions of GHG emissions required to achieve this, should be based on any credible and realistic worst-case scenario accepted by a substantial number of eminent climate change experts.’

In het zesde Principle wordt vervolgens verwacht dat zowel staten als ondernemingen: ‘take measures, based op Principle 1, to ensure that the global average surface temperature increase never exceeds pre-industrial temperature by more than 2 degrees Celsius.’ Het achtste Principl’ geeft zelf een gebod om af te zien van nieuwe activiteiten die een aanzienlijke toename van de productie van broeikasgassen veroorzaken. Volgens het elfde Principle bestaat er ongeacht de mate waarin aan de totale uitstoot van broeikasgassen wordt bijgedragen aansprakelijkheid voor de klimaatverandering. Dus ook kleine producenten zijn verantwoordelijk voor hun bijdrage aan de uitstoot.

Opvallend hierbij is dat de Principles zich niet alleen tot staten maar ook tot ondernemingen richten. De opstellers baseren zich hierbij op, onder andere, de ‘IFC Environmental, Health and Safety General Guidelines’, de ‘IFC Performance Standards on Environmental and Social Sustainability’ maar ook op de ‘OECD Guidelines for Multi-national Enterprises’. Hieruit blijkt dat de juridische verantwoordelijkheid van ondernemingen voor de klimaatverandering ongemerkt eigenlijk al deel uit maakt van het geldende recht. De zorgplicht van het eerste Principle kan zo indirect worden beschouwd als een ‘required standard of conduct’ van de ‘Principles of European tort law’. Deze Principles spreken voor gevaarzetting in artikel 4:103 als ‘required standard of conduct’ over: ‘A duty to act positively to protect others from damage may exist if law so provides, or if the actor creates or controls a dangerous situation, or when there is a special relationship between parties or when the seriousness of the harm on the one side and the ease of avoiding the damage on the other side point toward such a duty.’ Er bestaat dus een zorgplicht voor ieder bedrijf dat een gevaarlijke situatie schept of waarvan verwacht mag worden dat het een gevaarlijke situatie beheerst. Daar komt nog eens bij dat veel grote ondernemingen zich tegenwoordig in het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen committeren aan mensenrechten en duurzame ontwikkeling.

Voor zowel staten als bedrijven lijkt er dus een juridisch afdwingbare verantwoordelijkheid te bestaan om al het redelijke te doen om de klimaatverandering te mitigeren. Hoewel hun waarde nog moet blijken, kunnen de Principes wereldwijd op een warme belangstelling rekenen. Met het oog op verschillende (juridische) ontwikkelingen op het gebied van klimaatverandering, waaronder de Urgenda-zaak en de Klimaattop in Parijs, zullen we in de toekomst zeker nog meer van de Oslo Principles horen.