OMGEVINGSRECHT: WAT IS DAT EIGENLIJK?

Deze nogal, onregelmatig verschijnende, blog gaat over het omgevingsrecht. U komt er allerlei juridische stukjes tegen over milieu, ruimtelijke ordening en natuur, maar wat is de verbindende factor tussen dit rommeltje? Omgevingsrecht is een verzameling van weten en regels die betrekking hebben op wat de fysieke leefomgeving wordt genoemd. Daar schiet u natuurlijk niet zo heel veel mee op. wat is dat nu weer voor iets de fysieke leefomgeving, zult u zich afvragen.

De fysieke leefomgeving is alles wat te maken heeft met het gebruik van de ruimte. Het gaat om dingen als de plaats waar huizen of bedrijven worden gebouwd, het lozen van de afvalproducten daarvan in het milieu, plekken waar nog wat natuur mag overblijven of de mate van geluid- of stankhinder die omwonenden van een fabriek, veehouderij of een autoweg mogen ondervinden. Het omgevingsrecht omvat dus alle wetten en andere regels die bepalen wat gebruikers in hun leefomgeving aan ruimtelijke ingrepen mogen doen. Er wordt bijvoorbeeld bepaald wat en waar er mag worden gebouwd, welke bedrijfsactiviteiten zijn toegestaan, welke veiligheidsmaatregelen moeten worden genomen en met welke wilde dieren en planten rekening moet worden gehouden. Daarmee is het omgevingsrecht de basis voor de overheid om ruimtelijk beleid vast te stellen en uit te (laten) voeren. Veel van dit recht is afkomstig uit Europa, maar ook eigen landelijke, provinciale en lokale regelgeving behoren tot het omgevingsrecht.

De Europese Unie en de centrale overheid stellen de meeste regels vast, maar ook gemeentes, provincies en waterschappen hebben dus mogelijkheden om regels te maken. Daarnaast hebben zij middelen tot hun beschikking om naleving van deze regels af te dwingen. Door middel van een last onder dwangsom, bestuursdwang of een bestuurlijke boete kan een overheidsinstantie afdwingen dat de regels ook echt worden nageleefd. Als iemand het niet eens is met een besluit van de overheid staat daar doorgaans bezwaar en beroep tegen open. Dit geldt bijvoorbeeld voor bestemmingsplannen, omgevingsvergunningen, dwangsommen, verkeersboetes, subsidiebesluiten enzovoorts. In de voorbereidingsfase van een besluit kan de mogelijkheid bestaan om bedenkingen (als reactie op een conceptbesluit), zienswijze (als reactie op een ontwerpbesluit) of bezwaar in te dienen (bij het definitieve besluit). Het bestuursorgaan dat de beslissing moet nemen kan in dit stadium haar besluit nog heroverwegen en tot een beslissing komen waar de betrokken partij zich misschien wel in kan vinden.

Als het bestuursorgaan een definitieve beslissing heeft genomen is beroep en vervolgens hoger beroep bij de rechter mogelijk. De mogelijkheden om een besluit aan te vechten zijn echter beperkt en verschillen per soort besluit. Daar komt nog bij dat de bezwaarmaker belanghebbend moet zijn en dat de regel waar hij zich op wil beroepen expliciet bedoelt dient te zijn om hem te beschermen, het zogenaamde relativiteitsvereiste. Als daar geen sprake van is mag de bezwaarmaker helemaal niet over het besluit klagen. Hij moet zich keurig schikken in wat de overheid voor hem heeft besloten.

Het omgevingsrecht is op dit moment over verschillende wetten verdeeld. De belangrijkste wet is de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. Daarmee werden al verschillende wetten in één wet samengevoegd. Die wet is in 2008 in werking getreden. Voor een wet is dat nog helemaal niet zo langgeleden, maar het omgevingsrecht is geen rustig bezit en is permanent in beweging. Onze overheid probeert constant het omgevingsrecht zo in te richten dat de Nederlandse burger en het bedrijfsleven er zo weinig mogelijk hinder van ondervindt. Ook bij de handhaving van de regels wordt door het terugdringen van de vergunningplicht, het invoeren van zelfcontrole, certificering en het steeds verder inperken van de bezwaarmogelijkheden getracht burger en bedrijfsleven te ontzien. 

Inmiddels heeft de Tweede Kamer dan ook ingestemd met weer een nieuwe wet de zogenaamde Omgevingswet. Het is de bedoeling dat deze wet in 2019 ingevoerd gaat worden. Daarmee zullen 26 bestaande nog betrekkelijke nieuwe wetten weer worden ingetrokken om vervangen te worden door één overkoepelende wet. Doel van die Omgevingswet is een verbeterde afstemming van de plannen voor ruimtelijke ordening, milieu en natuur en een vergroting van de bewegingsruimte voor burger, bedrijfsleven en overheid. O ja, ergens in de toelichting staat ook nog iets verborgen over het beschermen van natuur en milieu. Maar niemand neemt dat deel van de nieuwe wet echt serieus.